Meta и другите платформи на социјалните медиуми се обвинети за создавање зависност кај корисниците преку нивните алгоритми.

Зависност, самоповредување, самоубиство: Платформите на социјалните медиуми, чија стратегија е фокусирана на интеракција со корисниците, се соочуваат со масовни критики. Тие се обвинети за поттикнување на зависност од користењето мрежи и предизвикување сериозни психолошки последици, особено за децата.

Со држење на корисниците „залепени“ за нивните екрани со континуирано скролање на содржина, препораки и постојани известувања, платформите како што се Facebook, YouTube и TikTok остваруваат огромен профит.

Meta, сопственикот на Facebook, минатата година забележа рекордни приходи од рекламирање од 196,2 милијарди американски долари (168,3 милијарди евра) – сето тоа благодарение на неговата способност да ги држи корисниците залепени за нивните екрани.

Но, овој бизнис модел сега се соочува со големи правни и регулаторни пречки. Сè повеќе земји ја забрануваат употребата на социјалните медиуми од страна на лица под 16 години, а бројот на тужби против технолошки компании се зголемува, особено во САД.

Во најновата голема правна битка, 29 американски држави, вклучувајќи ги Калифорнија, Колорадо и Њу Џерси, поднесоа тужба против Meta во август, обвинувајќи ја социјалната мрежа дека намерно ги дизајнирала своите платформи за да ги направи младите корисници зависни од нив.

Во објавената спогодба, Meta се согласи да плати до 18 милијарди долари (15,5 милијарди евра) на 47 држави, Дистриктот Колумбија и териториите на САД (области контролирани од владата на САД, но немаат статус на сојузни држави. Компанијата постигна посебна спогодба со државата Тексас во вредност од 1 милијарда долари (0,86 милијарди евра). Исто така, се согласи да воведе временски ограничувања и ноќни прекини на интернет за малолетни корисници.

Регулативата заостанува зад технологијата
Владите низ целиот свет ги заострија правилата во последниве години, но регулаторите се бореа да го следат брзото темпо на технологијата.

Неколку студии од голем обем ја поврзаа употребата на социјалните медиуми кај тинејџерите со зголемена анксиозност, депресија и незадоволство од телото. Истражувачите на компанијата, исто така, идентификуваа врска помеѓу користењето на Instagram и проблематичната слика за телото и менталното здравје кај некои тинејџерки, што е потврдено од документите на Meta што беа објавени во 2021 година.

Според фирмата за истражување на пазарот Sensor Tower, американските тинејџерки поминувале околу 90 минути дневно пребарувајќи на TikTok во 2025 година. Тестовите од организации како што е Amnesty International покажаа во 2023 година дека алгоритмите на платформата понекогаш препорачувале видеа за депресија и самоповредување на корисниците што бараат содржина поврзана со менталното здравје.

„Компаниите од оваа големина, кои имаат толку огромно влијание врз животот на луѓето, мора да ги исполнат основните безбедносни стандарди“, изјави за DW Камил Карлтон, директорка за стратегија во Center for Humane Technology.

„Идејата не е радикална“, вели таа. „Тоа е истиот стандард што го применуваме и за други производи како автомобили, лекови и детски играчки“.

Поголема заштита за децата
По години застој, расте поддршката меѓу демократите и републиканците во САД за построги правила што би ги заштитиле децата од опасностите од социјалните мрежи преку Законот за заштита на децата на интернет (KOSA).

Предлог-законот автоматски би ги применил најстрогите безбедносни поставки за малолетниците. Ова би им дало на родителите повеќе опции за следење на онлајн профилите на нивните деца.

„Технологијата се развива брзо, а доказите дека предизвикува штета се акумулираат исто толку брзо, што сум многу оптимист дека ќе биде донесен голем закон за време на следниот Конгрес“, рече социјалниот психолог Џонатан Хајт, автор на „Генерациски анксиозност“, во политички подкаст.

Законот би можел прецизно да го дефинира степенот до кој од технолошките гиганти се бара да ги предвидат потенцијалните штети и да развијат соодветни функции за да ги спречат. Но, Карлтон, исто така, се залага производите на социјалните медиуми да бидат предмет на прописите за заштита на потрошувачите и одговорност за производите во САД.

Каква шанса би имале алтернативите?

Во Германија, Корнелија Зиндерман, професорка по психологија на Универзитетот Шарлоттенбург-Фрезениус во Хајделберг, ги истражува ставовите на корисниците кон алтернативните модели на социјални медиуми. Тука спаѓаат модели само со претплата, без реклами што Meta ги тестира за Facebook и Instagram во 27-те земји-членки на ЕУ и Велика Британија.

Во нејзината студија од 2024 година, Зиндерман откри дека повеќе од половина од возрасните и две третини од младите би биле подготвени да платат за некаков вид јавна услуга на социјалните медиуми, со многу построги безбедносни стандарди, како што е наменска верзија на Facebook.

Додека платформите на социјалните медиуми би можеле „да ги преосмислат деловите од нивниот бизнис модел и да отворат дополнителни извори на приходи“, Зиндерман се сомнева дека ваквите алтернативи би можеле да ги заменат најпопуларните социјални мрежи.

Инвестициите во вештачката интелигенција го отежнуваат регулирањето
Пратениците се соочуваат со друг проблем: истите платформи на социјалните медиуми што ги користат милијарди луѓе инвестираат стотици милијарди долари во проекти за вештачка интелигенција со висок профил.

Некои набљудувачи истакнуваат дека податоците собрани преку социјалните мрежи даваат вреден увид во однесувањето на корисниците во реалниот свет, што е од голема корист за развојот на вештачката интелигенција.

Технолошките гиганти стануваат сè помоќни, а нивните нови проекти за вештачка интелигенција се покажуваат како тешки за регулирање како социјалните мрежи. Експертите сè повеќе изразуваат загриженост дека многу проблематичните практики што ги обликуваа социјалните мрежи сега се „вградуваат“ во многу помоќни производи од вештачката интелигенција.

Додека социјалните мрежи се натпреваруваат за нашето внимание, вештачката интелигенција е веќе способна да влијае на човековото размислување, однесување и односи на начини што е тешко да се замислат, според Карлтон.